Cuova La Covaya

 

Textu y semeyes: Xesús F. Manteca (GE Gorfolí –Asturies)

 

La Cuova La Covaya asítiase nel llugar de L'Asniella, en Cuaya, Grao. Foi llocalizáu n'ochobre de 1982, mentantu los trabayos del G.E. Gorfolí pal catálogu de cueves del Conceyu Grao. Nesi momentu foi atopáu pola bayura d'agua que surdía del pozu. Naquellos años tabémos perlloñe de suañar siquiera con merguyar pero, como otres cueves non esploraes, quedó na mio memoria.

El 8 de xineru de 2006 l'agua surdía del pozu inundando dafechu'l calce qu'amesta les sos agües al Ríu Menendi o Las Varas. Nun foi difícil dar con esta surdencia nestes condiciones, magar que pasaren 24 años dende la cabera vegada que tuviera ellí.

El 28 de xineru de 2006, baxo una de les grandes nevaes d'esti inviernu, empobinámonos p'allí Oscár, Isidro y yo. Nevaba n'Avilés y los praos de Cuaya taben tapecíos por dellos centímetros de nieve. Llevamos una gran sorpresa cuando vimos que l'agua baxara más de 6 m. y dexaba ver un pozu vertical pel que podía baxase esguilando. No fondero, una salina de pequeñes dimensiones col suelu lleráu de costeros continuaba per un tubu en rampla dica un pozu d'agua. Nel techu, delles resquiebres indiquen que la cavidá puede tar abierta a favor d'una gran resquiebra.

Dempués subimos pel monte a ver la fastera onde desume l'agua que surde nesta surdencia. Esto ye un garapiellu fuexos allinieaos, dalgunos de más de un km. de llargor. Na seronda pasada visité dellos fontanes que podríen tar rellacionaos con estes fondigonaes pero dengún yera merguyable. El que parecía que tenía mas posiblidaes, la Fonte Lloréu, ye un fontanín que surde nel valle que sigue al fuexu Paniceiras, pero de cautación perllocal. Esti valle tien mas de 2 km y parez que l'agua surde no fondero de sutrucu.

El 13 de mayu de 2006, Isidro y yo merguyamos dos pequeños sifones. El primeru nun tien más de 2 m. de llargo y dellos cm. de fondura, dando pasu a una galería grande cola parede izquierda tapecida por una grande duna de basa. Tres d’unos 30 m. de percorríu entama otru sifón d'unos 10 m. de llargor y alredor de 1 m. de fondura, que surde nuna gran sala con dalgunos costeros. A partir d'equí, entama una gran (4x4 m.) galería que desendólcase mentantu delles centenes de metros dica algamar un tercer sifón inda nun esploráu. Pela galería queden dellos furacos en techu que podríen dar pasu a galeríes cimeres.

El domingu 25 de xunu de 2006 Isidro, Pablo y yo percorrimos el fuexu Nava. Equí atopamos un sumidoriu activu non penetrable. El pasu ta torgáu per un argayu tierra y barru y l'agua desúmese ente'l barru y la roca madre. Podríe destorgase, pero dexarémoslo pa cuando se zarren otres posibilidaes. Más pa l'oeste ta la parte más fondera'l fuexu, na cota 442, y equí ábrese la Cueva La Venta. Ye una gran boca medio torgada pelos materiales que trai'l ríu cuando desume na cueva nes grandes xorrecíes pel inviernu. Ensin baxar y al altor del prau, hai un furacu que da pasu a una salina per onde podemos desesguilar unos 7 m. dica aportar al testeru d'un pozu sondiáu en delles decenes de metros. Paez que pudiere tar abiertu'l camín pal Pozu'l Banzau, allonxáu 220 m. más abaxu y a más de 2 km nel valle de Cuaya.

Falando con xente de Panicera, dixéronmos que ya sabíen que l'agua surdía otra vuelta en Cuaya; que fai tiempu (nun saben cuánto) echaren poxa y fuera salir a Cuaya. Tamién mos comentaron qu'había una cueva al otru llau la Xerra los Muergos que llamen la Cueva l'Agua; y d'otra cueva, averada a la carretera Rubianu. Esta cabera fuimos vela y ye muy pequeña, apenes 15 m. de desendolcu. Parez ser que comunicaba con otra abierta recientemente nel sucu la carretera y que nella cazaben melandros. Otra cosa curiosa ye que, sigún la xente cola que falamos, el pueblu de Panicera nun siempre tuvo onde ta agora. Nel tiempu los antiguos taba nel fuexu Nava, pero vinieron los fenicios (sic) y que mataron a tola xente; un cura fizo llevar la imaxe d'una virxen dende ellí dica'l llugar onde ta agora'l pueblu. Tamién dicen que nel fuexu Nava hai un pozu redondu de piedra que ficieron los mouros. Un paséu perprovechosu'l del domingu.

El domingu 10 de setiembre de 2006 esploramos lo que nomamos enquivocadamente como Cueva La Venta. Realmente esta ye otra cavidá asitiada n'otru fuexu a escosos 50 mts. Ye una entrada grande tapecía ente los ablanares y la cueva ta abierta nuna resquiebra paralela de la rede. Tien menos de 50 mts. de desendolcu y ente los costeros argayaos del techu la entrada puede baxase unos 5 mts p'algamar el antigu calce'l ríu que desumió en tiempos per esti vieyu sumidoriu. Anguañu sólo cuerre un pequeñu regatu d'escorrentía en tiempos de fuertes lluvies, yá que vénse dellos encames y restos de güesos d'animales dexaos polos raposos y otres alimañes. L'agua despaez per una rede d'estrenches resquiebres. No fondero'l pocín nomáu anteriormente, atopamos una pintada con carburu del GMM de 1985. Cuidamos que puede ser del Grupo Montañero Moscón de Grau, que n'aquellos años tenía seición d'espeleoloxía.

La cavidá más interesante ye lo que nomen los del llugar como El Sumidoriu La Venta, magar que nun-y dan la importancia que-y dan a la otra cueva. La entrada per onde desume l'agua ta torgada per bayura repla, madera y fueyes, pero dexa avanzar dellos metros dica una estrecha resquiebra que sólo dexa pasar l'agua. Nós entramos per un furacu ensin baxar al fondo la fondigonada'l sumidoriu. Tres de la entrada entama una serie de pequeñes desesguilaes dica llegar al testeru d'un pozu sondiáu en 4 ó 5 m. onde montamos una cuerda nún par de naturales. La cavidá desendólcase nidiamente siguiendo la resquiebra que se ve na fastera'l monte.

Embaxu'l pozu la resquiebra estréchase, amontonándose dellos costeros encaxaos ente les dos parés. Dende equí, sondiamos una vertical de más de 20 m. de fondura, pero fai falta abrir pasu pente los costeros. Esto llévanos una hora d'escargatar y tirar piedres al pozu dica facer un furacu suficiente pa pasar ensin que mos caigan los costeros enriba. Tres d'esto clavamos otru espit y baxamos otros 4 m. p'algamar la boca d'otru pozu. Equí les piedres tiraes faenmos atalantar qu'hai más de 20 m. de corte. Nel testeru aparez un espit marcáu con un ndiscu de plásticu, tal y como marcaba les instalaciones el Coleutivu Asturianu d'Espeleólogos (CADE) nos años 80. Asina, decatámonos que'l sumidoriu ta esploráu pero que la información d'esto, y de tantes coses más, ta tresmanada nes más escures catacumbes de la Federación d'Espeleoloxia del Principau d'Asturies. Como nun sabemos qué ye lo que hai más p'allá, baxamos el pozu.

Resulta ser un anchu pozu de 34 m. perguapu. de roca prieto, y con forma de meandru y gran resonancia. No fondero hai bayura repla y caltién les amplies dimensiones del testeru. Darréu, una cueva del meandru da pasu a una resquiebra cada vuelta más estrecha que fina pesllada pel barru. Una esguilada de 5 m. p'algamar una ventana nun da más resultáu que ver que más pa enriba vénse cachos de madera y plástico encalomaos pela paré. El tapón de folla amestao a la estrecha resquiebra nun dexa pasar l'agua y esta llega a inundar el pozu casi 10 m. d'altor. Salimos topografiando.

Esto zárranos la posibilidá d'algamar per equí'l ríu soterrañu que surde na Cuova La Covaya. Habrá que guetar pela Xerra los Muergos otres cueves que pudieren tar relacionaes cola rede.

Falando cola xente de La Venta Panicera enterámonos que onde surde l'agua en Cuaya tamién se noma El Covayu y que ye perinteresante el Pozu Trianovera, en Nava. Parez ser qu'esti ye'l pozu fechu de canteria que la otra ocasión dixéronmos que taba fechu polos moros. Andechamos Isidro, Pablo, Rafa y Teca.

El 16 de Marzu de 2008 merguyo pa entamar a dibuxar y tomar dalgunos nicios pa la topo. El nivel de l'agua ta enforma baxu tres d'esti inviernu que nun hubo. Nel primer sifón hay un par de centímetros d'aire. Llegando a la rampla quedo ensin lluz nel carburo (llevaba namás una piedriquina qu'atopé n'una morciella nel Patrol) y les piles de les llinternes UK son usaes, asina qu'atalanto que lo meyor ye salir y dedicar el restu la tarde a dar un paseu pel monte. Una vegada guardao tol material tiro riu arriba pela foz del Ríu las Varas dica llegar a La Cuovona, tamién conocia como "Cueva de Chapipe". N'ella atoparon nos años 30 del sieglu XX un pote de barru enllenu monedes d'oru d'orixe tardorromanu ó visigóticu. Anguañu esi tesoru amuesase nel Museu Arqueolóxicu d'Asturies (http://viejocubia.grao.net/rev/rv29.htm). Visité esa cueva nel añu 1982 y parez que el tiempu paróse nesi llugar dende entós. Casi atrévome a decir que'l paisaxe que s'acolumbra dende la entrada la cueva agües arriba del Ríu las Varas ye'l mesmu que vieron los homes que sapozaron el pote va más de 1500 años. Comentando con un paisanu de L'Asniella si los furacos fechos nel suelu yeren fechos pelos chalgueiros, díxome que esos furacos facíenlos cada 7 años pa sacar tierra qu'usaben pa cuchar los praos. Nun pude atalantar si esa tierra ye cucho d'esperteyos, magar que nun hay una gran colonia nesa cueva, o arcilles de descalificación. Parez ser que echando esa tierra nos praos tarden mas en tomase d'artos y cotoyes.

El 21 de Marzu de 2008 entamamos los llabores de topografia de la Cuova La Covaya. Andechamos Rafa, Alberto, Angel, Isidro y Teca. Magar que'l pronósticu del tiempu pa la Selmana Santa ye nefastu, aprovechamos un dia enantes de qu'entre en carga pa topografiar y facer semeyes. El resultáu de la topo da un desendolcu horizontal de 299 m., dexando la topo na poza del tercer sifón. La galería somorguiada entama con una amplia seición y una pindia rampla de sable. Esperaremos a que pare de llover y nevar pa seguir cola esploración.

Cuova la Covaya

Entrada al primer sifón

Preparándose pa merguyar

Vista xeneral del fuexu Nava

Cueva la Venta

Nos pozos

Xineru, 2006

¡Bon provechu!

 

 La Cuova La Cobaya y la Cuova'l Banzáu na xorrecía del 11 d'Abril de 2008. La bayura d'agua que surdia de la Cuova'l Banzáu permitió la so llocalización fácil. Esta cueva ye un ensame de tres surdencies que boten l'agua a un vieyu canal qu'entama nún banzáu nel Ríu las Varas y que paez qu'empobinaba l'agua a un molín, güei desparecíu. La surdencia de les agües que desumen nel Sumidoriu La Venta Panicera ye la Cuova'l Banzáu. La Cuova La Cobaya actúa como trop plein en dómines de xorrecía. La prósima vegada qu'entremos pa esplorar el tercer sifón dexaremos testigos nes galeríes seques pa ver el nivel qu'algama l'agua cuando la rede entra en carga

La Cuovona

 

 
El sumidoriu de la Cueva La Xana, en La Mata (Grao). Foi esplorada y topografiada por el G.E. Gorfolí y el G.E. Castrillón n'ochobre de 1980

El valle'l Ríu las Varas

 

 


La Cuova La Covaya

   
enlace con la página espeleoastur.as